• Veranderkunde

  • Duurzame productiviteit

    Gebruik de managementinnovatie
  • Sociale innovatie

    Gebruik de managementinnovatie
  • Strategie

    Een sterke zet in de werkdrukaanpak
  • Professionele ruimte

    Geef ruimte
http://maartendewinter.nl/uploads/images/leden/optische_illusie_1_1.jpg

Werkdruk illusie

Vrijwel iedereen kent het begrip optische illusies. Maar herken jij ook de werkdruk illusie? En wat als je dat niet doet? Een pleidooi voor beter gefundeerd werkdrukbeleid.

Optische illusies

In de bekende Muller-Lyer illusie lijken twee parallelle lijnen van gelijke lengte ongelijk, omdat ze met naar binnen respectievelijk naar buiten gekeerde pijlen worden ingesloten. De horizontale balk in het getoonde illusie heeft overal dezelfde grijstint, maar door de achtergrond onstaat het gezichtsbedrog. We noemen dit een optische illusie. Wat wij waarnemen is niet wat er is.

Werkdrukillusie

Afhankelijk van je rol in de organisatie, neem je werkdruk ook verschillend waar. Managers zien minder werk dan er is; medewerkers ervaren meer werk dan er is.
Bij één taak van een dag treed dit verschil niet op, maar bij een samengesteld takenpakket wel. Neem de volgende reeks, met een totale duur van 8 uur: 5 taken van 1 uur + 10 taken van 15 minuten + 15 taken van 2 minuten. Voor een medewerker lijkt dat laatste door de grote hoeveelheid van 30 taken meer dan 8 uur werk. Dat wordt: "30 taken van gemiddeld een half uur". Voor een manager lijkt het minder, omdat deze wel de 5 grote taken van een uur herkent, maar de andere taken niet, of slechts ten dele. Ze blijven onder de radar en zo wordt dit: "5 uur met nog een beetje extra werk". Deze verschillen tussen beleving en werkelijkheid noem ik de werkdruk illusie. En die illusie is geen verzinsel.

Indirect bewijs versterkt de illusie

Ik had naar aanleiding van een werkdrukbelevingsonderzoek een gesprek met een directeur van een groot bedrijf over werkdruk. De directeur zag dat iedereen om 5 uur naar huis ging. "Dus in de praktijk valt het best mee' zei hij. Hij voerde zo indirect bewijs voor zijn perspectief aan. De ondernemingsraad voerde het belevingsonderzoek als indirect bewijs aan. Nog afgezien van de vraag wat die medewerkers thuis na 8 uur doen, kunnen we met indirecte bewijsvoering een perspectiefverschil niet doorbreken. In plaats van convergentie naar het midden, divergeren de perspectieven naar het uiteinde van de illusie.

De desillusie

We kennen allemaal de grappen die je met een optische illusie kunt veroorzaken. Je wordt als je erin tuint echt niet naar een psycholoog gestuurd. Je wordt geholpen de illusie te zien en – als dat niet lukt – leer je reflecteren op je beperkte waarnemingsvermogen. We zijn ons kortom bewust. Maar wat doen we met de werkdruk in onze bedrijven? De directeur is een bekwaam bestuurder en wil de verhouding met de ondernemingsraad niet onder druk zetten. De ondernemingsraad wil niet in een onmogelijke positie komen. De werkdruk blijft een onbesproken taboe; werkdrukbeleid een desillusie. Dat is minder grappig. En dat is een bijna cynisch eufemisme met in sommige sectoren bijna 20% burn-out. Maar niet alleen de afnemende gezondheid is het gevolg. Ook het vertrouwen neemt af, de samenwerking loopt stroef, men trekt zich terug en de menselijkheid verdwijnt uit organisaties.

Neem het serieus

Onze sociale samenhang is gebaseerd op het maken van afspraken, niet op het in stand houden van illusies – ook al lijkt het daar weleens op. Uiteenlopende beleving van de werkdruk moet dus worden opgelost. Dat kan een manager niet door een medewerker naar een psycholoog te sturen, en ook niet meer door de medewerker ongelimiteerd de tijd te geven. Met geen van deze oplossingsrichtingen komt het immers dichter bij een gezamenlijk gedragen oplossing. Het is dus hoog tijd om de werkdruk illusie te doorbreken en dit in het werkdrukbeleid te integreren.

Dialoog

Een illusie doorbreek je met een andere waarneming. Een perspectief gebaseerd op rede en logica lijkt misschien niet voor de hand te liggen maar heeft een bijzonder verhelderende waarde. Managers mogen, nee moeten medewerkers die werkdruk ervaren vragen hun taken te expliciteren en taakdruk inzichtelijk te maken. Daar zijn goede instrumenten voor, zoals de Taaktuner. Waar het vervolgens om gaat is op basis van gedeelde feiten in dialoog naar oplossingen te zoeken en daarin zowel samenwerking als oplossend vermogen te vergroten. Dat maakt medewerkers vitaal, organisaties wendbaar en mensen creatief. 

Werkdrukbeleid

Een goed werkdrukbeleid is gebaseerd op diagnose, dialoog en handelen. In veel onderzoeken wordt werkdruk gediagnosticeerd in objectiveerbare categorieën van een subjectief gegeven, terwijl werkdruk een subjectieve beleving van een objectiveerbaar gegeven is. Werkdrukbeleid op filosofisch drijfzand kan onmogelijk effectief zijn. Bij de diagnose moeten we gebruik maken van instrumenten die de werkdruk illusie onthullen. De grijze balk is overal even grijs. Meten is weten. Wat meet u?








Maarten de Winter

Geïnteresseerd in onze nieuwsbrief

 

Creative Commons-Licentie